Çalışanların en çok merak ettiği konuların başında kıdem tazminatı geliyor. Çalıştığı işyerinden ayrılmak isteyen, daha iyi koşullarda iş bulma imkânı olan işçiler, kıdem tazminatlarını nasıl alabileceklerini merak ediyor.
Kendi isteğiyle işten ayrılanlar için tazminat alma şartları nelerdir?
Genel olarak, kendi isteğiyle işten ayrılan bir çalışan kıdem tazminatını yasal olarak alamaz. Ancak bazı istisnai durumlar vardır. Örneğin:
- Kadın çalışanlar evlilik sebebiyle işten ayrıldığında kıdem tazminatı alabilir.
- Erkek çalışanlar askere gitmek üzere işten ayrıldığında da kıdem tazminatı hakkı doğar.
- Sağlık problemleri nedeniyle işten ayrılma durumu da tazminat alma hakkı sağlayabilir.
Ayrıca, iş yerindeki bazı haklı sebepler (mobbing, işyerindeki ağır çalışma koşulları vb.) nedeniyle çalışanın istifa etmesi durumunda da tazminat hakkı doğabilir. Bu durumda "haklı nedenle fesih" söz konusu olur.
Emekli çalışan kendi isteğiyle işten ayrılırsa tazminat alabilir mi?
Emekli çalışan, kendi isteğiyle işten ayrılırsa da kıdem tazminatı alabilir. Çünkü emeklilik, çalışanın kendi isteğiyle işten ayrılma durumu olarak değerlendirilmez; emekli olmak, çalışma hayatına son vermek anlamına gelir ve kıdem tazminatı hakkı doğar. Bu nedenle, emekli olup işten ayrılan bir çalışan kıdem tazminatını almaya hak kazanır.
Emekli çalışan kıdem tazminatını nasıl alır?
Emekli çalışan kıdem tazminatını almak için aşağıdaki adımları takip eder:
- Çalışan emekli olma kararını verir ve işten ayrılır.
- İşveren ile tazminat konusunda bir anlaşmazlık yoksa, kıdem tazminatı ödemesi yapılır.
- Çalışan, emeklilik belgesini işverene sunarak tazminat hakkını talep edebilir.
- Eğer çalışan 15 yıl ve 3600 gün sigorta süresi tamamlamışsa, emekli olduktan sonra işten ayrıldığında kıdem tazminatını alabilir.
Emekli olduktan sonra başka işyerinde çalışan kıdem tazminatı alabilir mi?
Emekli olduktan sonra başka bir işyerinde çalışan bir kişi, yeni işyerinde çalıştığı süre boyunca kıdem tazminatı almaya hak kazanır. Emeklilik, kıdem tazminatı alma hakkını etkilemez. Yani, bir çalışan emekli olduktan sonra başka bir işyerinde çalışmaya başlarsa, o işyerindeki çalışma süresi de kıdem tazminatını etkiler ve çalışan, işten ayrıldığında bu işyerine ait kıdem tazminatını alır.
Emekli olmanın kıdem tazminatına etkisi, sadece mevcut işyerindeki tazminat hakkıyla sınırlıdır ve emeklilik sonrası yeni bir işte çalışmak, eski işyerindeki kıdemi etkilemez.
Çalışma hayatına 8 Eylül 1999 tarihinden önce başlayanlar 15 yıl ve 3600 prim günü koşulunu tamamladıkları andan itibaren, emekli olmayı beklemeden son çalıştıkları işyerindeki kıdem tazminatını alıp ayrılabilirler. 9 Eylül 1999 tarihinden sonra ilk defa sigortalı olarak çalışmaya başlayanlar da emekli olmadan kıdem tazminatı alabilirler, ancak onların daha zor şartları yerine getirmesi gerekiyor.
Son işyerinde en az bir yıl çalışılarak hak kazanılan kıdem tazminatı normalde emeklilikte, vefat halinde veya işveren tarafından işten atılma durumunda alınabiliyor. Bunun dışında kıdem tazminatı alabilmek için işçinin haklı bir nedenle istifa etmesi veya erkeklerin askerlik, kadınların da evlendikten sonra bir yıl içinde istifa etmesi gerekiyor.
Şartlara uyanlar hemen faydalanabilecek
1999 yılında emeklilik yaşı kademeli olarak kadınlarda 58, erkeklerde 60’a yükseltilirken, çalışanların kıdem tazminatı konusunda mağduriyet yaşamaması için bir düzenleme yapıldı. 1475 sayılı eski İş Kanunu’nun kıdem tazminatıyla ilgili 14. maddesine 5. fıkra eklenerek yapılan düzenlemenin özü, “yaş dışındaki emeklilik koşulları”nı yerine getiren işçilerin işten ayrılmaları durumunda kıdem tazminatı alabilmesini sağlamak.
Bu düzenleme iş dünyasında 15 yıl sigorta, 3600 prim günüyle kıdem tazminatının alınabilmesi uygulaması olarak anılmaya başlandı. Yakın zamana kadar bu düzenleme sadece 8 Eylül 1999’dan önce işe girmiş olanları ilgilendiriyordu. Yasaya göre, 9 Eylül 1999 tarihinden sonra işe girenler de yaş dışındaki emeklilik koşullarını yerine getirmeye başladıktan sonra kıdem tazminatlarını alabilecek. Dolayısıyla, konu 4/A (işçi) statüsünde çalışan herkesi ilgilendiriyor.
Kıdem tazminatı için son iş yeri şartı
Kıdem tazminatı alabilmek için aynı işverene bağlı işyerlerinde en az bir yıl çalışmak gerekiyor. Son işyerindeki çalışmalar için ödenen kıdem tazminatı, her hizmet yılı için en son 30 günlük brüt ücret üzerinden hesaplanıyor.
Kıdem tazminatının koşulları neler?
Emekli olmadan kıdem tazminatı alma koşulları, işe ilk defa başlanan tarihe göre değişiyor. İşe giriş tarihine göre, koşullar şöyle:
Bu yeni düzenlemeler, insan kaynakları yazılımı gibi çözümleri işverenler için önemini daha da artırıyor. İnsan kaynakları yönetimi, çalışanların kıdem tazminatı gibi hakları konusunda doğru bilgilendirme ve takip sağlamak adına bu tür yenilikleri izlemekte ve uygulamaktadır. Bordro programı ile insan kaynakları, işverenlere çalışanların kıdem tazminatı haklarını belirlemede ve izlemede yardımcı olurken, çalışanların da bu haklardan en iyi şekilde faydalanmalarını sağlayacak bir yapı sunmaktadır.
- 8 Eylül 1999’dan önce işe girenler: 15 yıl sigorta, 3600 gün prim.
- 9 Eylül 1999-30 Nisan 2008 tarihleri arasında işe girenler: 25 yıl sigorta, 4500 gün prim.
- 1 Mayıs 2008’den sonra işe girenler: 25 yıl sigorta, 5400 gün prim.
- 9 Eylül 1999’dan sonra işe girenler: Sigortalılık süresi şartı aranmaksızın 7000 prim günü
- 9 Eylül 1999 tarihinden sonra işe başlayanlar emekli olmadan kıdem tazminatını alma hakkını 2024 yılından itibaren elde edecek. Bunlar içerisinde kesintisiz olarak yirmi yıl çalışarak 7000 gün prim ödeyenler ise gelecek yıl sonbahardan itibaren, emekli olmadan kıdem tazminatını almaya hak kazanacak.
Bu yeni düzenlemeler, insan kaynakları yazılımı gibi çözümleri işverenler için önemini daha da artırıyor. İnsan kaynakları yönetimi, çalışanların kıdem tazminatı gibi hakları konusunda doğru bilgilendirme ve takip sağlamak adına bu tür yenilikleri izlemekte ve uygulamaktadır. Bordro programı ile insan kaynakları, işverenlere çalışanların kıdem tazminatı haklarını belirlemede ve izlemede yardımcı olurken, çalışanların da bu haklardan en iyi şekilde faydalanmalarını sağlayacak bir yapı sunmaktadır.